Door Raymond Schoeman

Behandelen met licht of laser is een subtiel samenspel van techniek, kennis en inzicht. En soms ook… een beetje gel. Maar hoewel het aanbrengen van gel tijdens een behandeling bijna vanzelfsprekend lijkt, is het belangrijk om stil te staan bij waarom je die gel eigenlijk gebruikt – en wat de gevolgen kunnen zijn als je dat doel niet goed begrijpt.

In de praktijk wordt gel vaak automatisch ingeschakeld als hulpmiddel. Voor veel therapeuten voelt het logisch: gel zorgt ervoor dat de behandelkop soepeler over de huid glijdt, en dat is prettig voor zowel behandelaar als cliënt. Maar dat is slechts één kant van het verhaal. Het wordt problematisch als gel verkeerd wordt ingezet – bijvoorbeeld in de veronderstelling dat het een effectieve manier is om de huid te koelen. Want daarin schuilt een veelvoorkomend misverstand.

Koelen: niet altijd wat het lijkt

Koeling is van cruciaal belang tijdens fotothermische behandelingen – denk aan IPL, laserontharing of huidverjonging. De reden? Deze behandelingen werken door warmte diep in de huid te brengen, en het is essentieel dat de opperhuid (epidermis) daarbij beschermd blijft tegen oververhitting.

Zonder die bescherming kunnen complicaties ontstaan zoals blaren, hyperpigmentatie of brandwonden (Ross et al., 1999).

Nu denken sommige behandelaars dat een laagje gel de oplossing is: koel aanvoelend, comfortabel, en makkelijk aan te brengen. Maar schijn bedriegt. Gel fungeert niet als een actieve koeltechniek. In plaats van warmte af te voeren, kan gel deze juist vasthouden.

Stel je voor: je brengt een laag gel aan, en begint met je behandeling. Na een aantal pulsen wordt de gel warm, en bij gebrek aan actieve afvoer blijft die warmte in de gellaag hangen – precies bovenop de huid. Naarmate je verdergaat, bouwt de temperatuur zich op. De epidermis kan dan onbedoeld opwarmen, wat de kans op bijwerkingen verhoogt.

Dit fenomeen is ook bekend in thermodynamisch onderzoek: materialen met een hoge warmtecapaciteit (zoals gels op waterbasis) kunnen warmte tijdelijk vasthouden, maar niet actief afvoeren (Incropera et al., 2006).

De waarde van actieve koeling

Wat dan wel werkt? Actieve huidkoeling. Dit kan op verschillende manieren: via luchtgekoelde systemen, watercirculatie, koelplaten of zelfs cryogene sprays die de huid vlak vóór of na de lichtflits koelen. Deze methoden halen actief warmte weg uit de huid, in plaats van het enkel te verplaatsen of tijdelijk te bufferen (Tanzi & Alster, 2004).

Hierdoor blijft de opperhuid beter beschermd en kunnen hogere energiedoses veiliger worden toegepast – wat essentieel is voor doeltreffende resultaten.

Gel kán in combinatie met actieve koeling worden gebruikt, maar alleen als je begrijpt hoe ze elkaar beïnvloeden. Zonder actieve koeling vergroot gel mogelijk het risico op cumulatieve hitteopbouw.

Gebruik je een behandelkop met geïntegreerde koeling die via gel over de huid glijdt? Dan is het cruciaal dat je tussen de flitsen door voldoende pauzes inlast om elk behandelgebied effectief te laten afkoelen.

Gidsen, niet geleiden

Een ander argument dat vaak wordt aangehaald voor het gebruik van gel is ‘geleiding’. Het idee is overgenomen van behandelingen zoals echografie of microstroom, waarbij elektrische of ultrasone signalen via gel naar het lichaam worden geleid. In die context is geleiding cruciaal.

Maar licht werkt anders. In plaats van geleid te worden, moet licht vooral geabsorbeerd worden – idealiter rechtstreeks door het doelweefsel (zoals melanine, hemoglobine of watermoleculen). Elke extra laag tussen de lichtbron en de huid – inclusief gel – vormt dan een potentiële barrière. Licht kan verstrooid worden, reflecteren op het huidoppervlak of deels worden geabsorbeerd door de gel zelf, afhankelijk van de samenstelling en de golflengte van het licht (Anderson & Parrish, 1983).

Met andere woorden: hoe dikker de laag gel, hoe groter de kans dat een deel van je lichtenergie verloren gaat nog vóórdat het zijn doel bereikt. Dat betekent minder effectieve behandelingen en mogelijk meer sessies voor dezelfde resultaten.

Minder is meer

Wat betekent dit nu concreet voor de praktijk? Gel is niet per definitie fout. Het gaat erom hoe je het gebruikt. Wanneer je kiest om gel te gebruiken, zorg dan dat je werkt met een zo dun mogelijke laag – net genoeg om frictie te verminderen, maar niet zoveel dat het de effectiviteit van je lichttherapie belemmert. En combineer gel altijd met een vorm van actieve koeling als je epidermale bescherming als prioriteit ziet (en dat zou je moeten doen).

In de behandelkamer is kennis macht. Hoe beter je begrijpt wat er gebeurt onder het huidoppervlak, hoe beter je kunt afstemmen op de individuele behoeften van je cliënt. En dat is uiteindelijk waar het allemaal om draait: veilige, effectieve en doordachte behandelingen.

Referenties

• Anderson, R. R., & Parrish, J. A. (1983). Selective photothermolysis: precise microsurgery by selective absorption of pulsed radiation. Science, 220(4596), 524–527.

• Incropera, F. P., DeWitt, D. P., Bergman, T. L., & Lavine, A. S. (2006). Fundamentals of heat and mass transfer (6th ed.). Wiley.

• Ross, E. V., Naseef, G. S., McKinlay, J. R., et al. (1999). Comparison of carbon dioxide laser, Er:YAG laser, dermabrasion, and microneedling for treatment of acne scarring: A randomized controlled trial. Dermatologic Surgery, 25(1), 29–34.

• Tanzi, E. L., & Alster, T. S. (2004). Single-pass carbon dioxide versus multiple-pass Er:YAG laser skin resurfacing: A comparison of postoperative wound healing and side effects. Dermatologic Surgery, 30(1), 72–77.